Medewerkers in zorg- en welzijnsorganisaties die weinig zeggenschap ervaren, wisselen vaker van organisatie. Dat blijkt uit onderzoek van onderzoeksbureau Panteia, in opdracht van het Landelijk Actieplan Zeggenschap (LAZ). Eerder bleek al uit de Landelijke Monitor Zeggenschap dat wanneer professionals niet voldoende zeggenschap ervaren, zij er sneller aan denken om de organisatie te verlaten. Nu blijkt dat weinig zeggenschap daadwerkelijk voor medewerkers daadwerkelijk een reden is om sneller van baan te wisselen. Zeggenschap is daarmee niet alleen een middel om de kwaliteit van zorg en ondersteuning voor patiënten en cliënten te verbeteren, maar het raakt ook direct aan strategische en economische vraagstukken.
Als medewerkers van baan veranderen, brengt dat aanzienlijke kosten met zich mee. Eerder concludeerden Berenschot en Utrechtzorg, en Porres dat de kosten van uitstroom kunnen oplopen tot €30.000 à €42.000 per vertrekkende medewerker (1 fte). De kosten voor de hele zorg- en welzijnssector lopen hierdoor op tot miljarden euro’s per jaar.
Samenhang gedeelde sturing en besluitvorming
Daarnaast laat het onderzoek zien dat professionals meer zeggenschap ervaren wanneer er in organisaties sprake is van gedeelde sturing en besluitvorming (shared governance, de mate waarin professionals worden betrokken bij besluitvorming). Daarmee heeft gedeelde besluitvorming indirect invloed op de uitstroom: de ervaren zeggenschap hangt namelijk samen met een kleinere kans dat medewerkers vertrekken.
Hetzelfde geldt voor de betrokkenheid van professionals bij innovatie. Wanneer professionals kunnen meedenken over vernieuwing en verbetering, ervaren zij meer zeggenschap. Ook dat verkleint indirect de kans op uitstroom.
Deze uitkomsten sluiten aan bij de resultaten van de Landelijke Monitor Zeggenschap (LMZ), waaruit ook blijkt dat gedeelde besluitvorming leidt tot hogere ervaren zeggenschap.
Zeggenschap als sleutel voor behoud
“De cijfers spreken voor zich: meer zeggenschap leidt tot meer behoud van zorgprofessionals,” zegt Bianca Buurman, voorzitter V&VN en voorzitter van de stuurgroep Landelijk Actieplan Zeggenschap. “Dat bevestigt wat we al jaren horen vanuit de praktijk. Organisaties die serieus werk willen maken van behoud van zorgprofessionals, kunnen daarom niet om zeggenschap heen. De beste intentie van een organisatie laat zich niet alleen zien in arbeidsvoorwaarden of scholing, maar vooral in de ruimte die professionals krijgen om mee te beslissen over hun werk. Gedeelde besluitvorming moet dan ook geen uitzondering zijn, maar de norm.”
Over het onderzoek
Panteia baseerde de analyses op de werknemersenquête van Arbeidsmarkt Zorg en Welzijn (AZW), die twee keer per jaar wordt uitgevoerd onder werknemers in zorg en welzijn. Voor dit onderzoek is de meting van mei–juni 2025 gebruikt en werden alleen medewerkers (in totaal ruim 12.000) met een cliëntgebonden beroep meegenomen. Uit de analyses blijkt dat tussen mei en december 2025 8% van de respondenten van werkgever wisselde.
Ervaren zeggenschap blijkt duidelijk samen te hangen met uitstroom. Professionals die negatiever zijn over hun zeggenschap, wisselen vaker van baan in de daaropvolgende maanden. Deze conclusie is gebaseerd op de totale groep respondenten. Binnen veel afzonderlijke beroepsgroepen en branches is hetzelfde patroon zichtbaar. Ook binnen de schaarse beroepsgroepen waarop het LAZ zich met het programma specifiek richt, zoals verzorgenden, verpleegkundigen, sociaal werkers en begeleiders, is dit patroon te zien.
De ontwikkeling blijven volgen
Het huidige onderzoek laat zien dat in de AZW‑data hetzelfde patroon zichtbaar is, als in de uitkomsten van de LMZ. Daarmee blijkt dat de AZW‑werknemersenquête ervaren zeggenschap op een vergelijkbare en net zo’n betrouwbare manier meet als de LMZ. De AZW-enquête kan daarmee als basis dienen om de ontwikkeling van zeggenschap en de gevolgen voor uitstroom te blijven volgen. Ook wanneer het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport stopt met het landelijk aanbieden van de LMZ.
Over het Landelijk Actieplan Zeggenschap
Het Landelijk Actieplan Zeggenschap (LAZ) is een samenwerking tussen de beroepsorganisaties BPSW en V&VN en de brancheorganisaties NVZ, UMCNL, ActiZ, Nederlandse GGZ en VGN (verenigd in de BoZ), Jeugdzorg Nederland en Sociaal Werk Nederland. Het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) stelt financiering beschikbaar aan organisaties om zeggenschap te versterken. Sinds 2022 begeleidde het LAZ ruim 260 organisaties in de zorg en het sociaal domein bij de uitvoer van meer dan 300 actieplannen om zeggenschap te versterken. Daarnaast deed het LAZ onderzoek naar de werking en de effecten van zeggenschap en ontwikkelde leer- en hulpmiddelen waarmee organisaties zelf zeggenschap kunnen versterken.